Gratis bezorgd vanaf € 75,- *
Vallen met harnas: wat gebeurt er na een val?
Een harnas kan een val opvangen, maar daarmee is het risico niet voorbij. Bij een val met harnas krijgt het lichaam een flinke klap te verwerken en kan iemand daarna in het harnas blijven hangen. Juist dat hangen na een val kan gevaarlijk worden als er niet snel en goed wordt gehandeld.
Op deze pagina lees je wat er gebeurt als je valt met een harnas, wat hangtrauma is, welke symptomen je moet herkennen, wat je direct moet doen en waarom materiaal na een val niet zomaar opnieuw gebruikt mag worden.
Direct naar
Wat gebeurt er als je valt met een harnas?
Bij een val in harnas wordt de valenergie verdeeld over het valbeveiligingssysteem en het lichaam. Hoe zwaar de impact is, hangt onder andere af van de valafstand, het ankerpunt, de gebruikte leeflijn, de schokabsorber en hoe goed het harnas is aangetrokken.
Daarom kijk je bij een val met veiligheidsharnas niet alleen naar “heeft het harnas de val gestopt?”, maar ook naar de situatie daarna. Iemand kan letsel hebben opgelopen, in shock raken of langere tijd blijven hangen.
De gevolgen van een val zijn vooral gerelateerd aan:
- de hoogte en richting van de val;
- de valfactor en vrije valruimte;
- het gebruikte harnas, de leeflijn en de schokabsorber;
- eventuele verwondingen door de val of botsing;
- de tijd die iemand na de val in het harnas hangt.
Hangtrauma: gevaar na het hangen in een harnas
Hangtrauma, ook wel suspension trauma of harness suspension trauma genoemd, kan ontstaan wanneer iemand na een val bewegingsarm in een harnas blijft hangen. Door de houding, drukpunten en het gebrek aan beweging kan de bloedcirculatie verstoord raken.
Vooral de benen spelen hierbij een grote rol. Normaal helpen beweging en spieractiviteit om bloed terug richting het hart te pompen. Als iemand stil in een harnas hangt, kan dat proces minder goed werken. Daardoor kan iemand duizelig worden, bewustzijn verliezen of in een ernstige medische situatie terechtkomen.
Geen tijd verliezen
Bij hangen in een harnas na een val telt tijd. Wacht niet af tot iemand “vanzelf bijkomt” of tot klachten erger worden. Start het reddingsplan, stel de persoon gerust en zorg dat redding zo snel en veilig mogelijk wordt uitgevoerd.
Niet iedereen reageert hetzelfde. Vermoeidheid, kou, verwondingen, bloedverlies, shock en niet kunnen bewegen kunnen het risico vergroten. Maar te lang hangen is uiteindelijk voor iedereen gevaarlijk.
Symptomen van hangtrauma herkennen
Bewustzijnsvermindering of problemen met de bloedsomloop kunnen zich op verschillende manieren uiten. Neem klachten altijd serieus, zeker wanneer iemand na een val in het harnas heeft gehangen.
Mogelijke symptomen
- duizeligheid of licht gevoel in het hoofd;
- misselijkheid;
- bleek of grauw gelaat;
- zweten of warmtestuwing;
- kortademigheid;
- zwakte, verwardheid of sufheid;
- bewustzijnsvermindering of bewusteloosheid.
Risicofactoren
- benen niet bewegen of niet kunnen bewegen;
- verwondingen door de val;
- bloedverlies;
- onderkoeling;
- uitputting;
- shock of paniek;
- te laat starten met redding.
Wat kan de gebruiker zelf doen na een val?
Als de gebruiker bij bewustzijn is en veilig kan handelen, kan hij of zij proberen de circulatie te ondersteunen tot redding mogelijk is. Dit vervangt nooit een reddingsplan, maar kan wel helpen om tijd te overbruggen.
Acties tijdens het hangen
- blijf rustig en roep direct om hulp;
- blijf benen, voeten en tenen bewegen als dat kan;
- druk de voeten tegen een vaste constructie als dit veilig mogelijk is;
- gebruik trauma straps, foot loops of help steps als die aanwezig zijn;
- probeer niet zelf los te komen als dat extra valgevaar oplevert.
Help steps en trauma straps
Help steps of trauma straps kunnen de gebruiker helpen om de benen te ontlasten en actief te blijven tijdens het wachten op redding. Ze zijn nuttig, maar ze vervangen nooit een reddingsplan of getrainde hulpverleners.
Redding na een val met harnas
Bij een redding na val met harnas gaat het om snelheid én controle. Iemand moet zo snel mogelijk uit de hangende positie worden gehaald, maar alleen op een manier die geen extra risico voor slachtoffer of redder veroorzaakt.
Wat doe je direct?
- alarmeer direct volgens het reddingsplan en bel 112 bij letsel, bewustzijnsverlies, benauwdheid of twijfel;
- stel de persoon gerust en houd contact zolang dat mogelijk is;
- zorg dat een getrainde redder de persoon veilig naar beneden brengt;
- pas de normale EHBO-principes toe: ademweg, ademhaling en circulatie controleren;
- maak het harnas los of verwijder het zodra dat veilig kan;
- laat de persoon medisch beoordelen na een val of langdurig hangen.
Let op met oud EHBO-advies
In oudere teksten wordt soms gezegd dat iemand na redding altijd zittend moet blijven en niet horizontaal mag liggen. Volg in de praktijk de actuele EHBO-instructies, het bedrijfsnoodplan en de aanwijzingen van professionele hulpverleners. Bij bewusteloosheid, ademhalingsproblemen of ernstig letsel is standaard EHBO leidend.
Werk je met valbeveiliging, dan hoort er vooraf een reddingsplan te zijn. Alleen “we bellen de brandweer wel” is meestal niet voldoende. De persoon kan namelijk al klachten krijgen voordat externe hulp ter plaatse is.
Mag je een harnas opnieuw gebruiken na een val?
Nee, niet zomaar. Een harnas, leeflijn, valstopapparaat, connector of ander onderdeel dat een val heeft opgevangen, moet direct uit gebruik worden gehaald. Ook als je aan de buitenkant weinig ziet, kan er belasting of schade zijn ontstaan die je niet direct herkent.
Laat de set beoordelen door een deskundige voordat je deze opnieuw inzet. Dat geldt ook bij twijfel, zichtbare slijtage, vervorming, gescheurde stiksels, beschadigde labels of een schokabsorber die is geactiveerd. Bekijk hiervoor ook onze pagina over valbeveiliging laten keuren na een val.
Praktische regel na valbelasting
- haal het materiaal direct uit gebruik;
- label of apart leggen zodat niemand het per ongeluk opnieuw gebruikt;
- noteer wat er is gebeurd en welk materiaal betrokken was;
- laat het controleren of keuren door een deskundige;
- gebruik het pas opnieuw als het aantoonbaar is vrijgegeven.
De valfactor bij valbeveiliging
De valfactor geeft de verhouding aan tussen de valafstand en de lengte van de lijn die de val opvangt. Simpel gezegd: hoe ongunstiger de positie van de gebruiker ten opzichte van het ankerpunt, hoe groter de impact op het systeem en op het lichaam kan worden.
De hoogte van de val wordt onder andere bepaald door de plaats van het ankerpunt, de lengte van de leeflijn, de uitrekking van het systeem en de werking van de schokabsorber. Daarom is het belangrijk om niet alleen een goed harnas te kiezen, maar ook de juiste typen leeflijnen voor valbeveiliging te gebruiken.
In de afbeelding zie je het verschil tussen een gunstige en ongunstige positie ten opzichte van het ankerpunt. Een ankerpunt boven de gebruiker beperkt de valafstand. Een ankerpunt op voetniveau of lager zorgt juist voor een hogere valfactor en dus meer belasting op het systeem.
De impact van een val neemt toe wanneer de gebruiker ongunstig staat ten opzichte van het ankerpunt.
Hoe voorkom je problemen na een val?
De beste redding begint vóórdat iemand valt. Zorg dat het materiaal klopt, dat het harnas goed past en dat iedereen weet wat er moet gebeuren als iemand valt. Een slecht afgesteld harnas kan de situatie na een val verergeren. Bekijk daarom ook onze uitleg over harnas goed aantrekken en afstellen.
Materiaal en afstelling
- gebruik een passend valbeveiligingsharnas;
- controleer labels, sluitingen, stiksels en bandmateriaal;
- stel borst-, been- en schouderbanden goed af;
- gebruik een geschikte leeflijn, valdemper of valstopapparaat;
- controleer of er voldoende vrije valruimte is.
Training en reddingsplan
- bespreek vooraf wie redt en met welk materiaal;
- zorg dat reddingsmateriaal op de werkplek aanwezig is;
- oefen redding onder begeleiding van deskundigen;
- zorg dat collega’s symptomen van hangtrauma herkennen;
- leg vast wanneer professionele hulp wordt ingeschakeld.
Moet je nog materiaal kiezen? Begin dan bij valbeveiligingsharnassen voor werken op hoogte en controleer altijd of het harnas past bij de toepassing, het ankerpunt en het gebruikte systeem.
Veelgestelde vragen over vallen met harnas
Wat gebeurt er als je valt met een harnas?
Een harnas vangt de val op, maar de impact kan nog steeds groot zijn. De gevolgen hangen af van de valhoogte, valfactor, het gebruikte systeem, eventuele botsingen en hoe lang iemand daarna in het harnas hangt.
Ben je veilig als je in een harnas hangt na een val?
Niet automatisch. Na een val moet iemand zo snel en veilig mogelijk gered worden. Lang hangen in een harnas kan leiden tot hangtrauma of andere medische problemen.
Wat is hangtrauma?
Hangtrauma ontstaat wanneer iemand na een val bewegingsarm in een harnas blijft hangen en de bloedcirculatie verstoord raakt. Dit kan ernstig en levensbedreigend worden.
Wat zijn symptomen van hangtrauma?
Mogelijke symptomen zijn duizeligheid, misselijkheid, bleekheid, zweten, kortademigheid, zwakte, verwardheid en bewustzijnsvermindering. Bij twijfel moet direct worden gehandeld.
Hoe voorkom je hangtrauma?
Door een goed reddingsplan, snelle redding, passend materiaal, training en hulpmiddelen zoals trauma straps of help steps. Alleen een harnas dragen is niet genoeg.
Wat moet je doen na een val met een harnas?
Stel de persoon gerust, start het reddingsplan, haal de persoon zo snel mogelijk veilig uit de hangende positie en schakel medische hulp in bij letsel, klachten of twijfel. Gebruik betrokken materiaal daarna niet zomaar opnieuw.
Mag je een harnas opnieuw gebruiken na een val?
Nee, niet zonder beoordeling. Een harnas of ander onderdeel dat een val heeft opgevangen, moet uit gebruik worden gehaald en gecontroleerd of gekeurd worden door een deskundige.
Moet valbeveiliging na een val gekeurd worden?
Ja. Harnassen, leeflijnen, valstopapparaten, connectoren en andere onderdelen die bij de val betrokken waren, moeten apart worden gelegd en beoordeeld worden voordat ze opnieuw gebruikt mogen worden.
Wat is de valfactor bij valbeveiliging?
De valfactor is de verhouding tussen de valafstand en de lengte van de lijn die de val opvangt. Hoe ongunstiger de positie ten opzichte van het ankerpunt, hoe groter de impact kan zijn.
Helpen trauma straps of help steps na een val?
Ze kunnen helpen om de benen te ontlasten en beweging mogelijk te maken tijdens het wachten op redding. Ze zijn nuttig, maar vervangen nooit een reddingsplan of getrainde redding.
Is een goed harnas genoeg om veilig te werken op hoogte?
Nee. Je hebt ook een geschikt ankerpunt, de juiste leeflijn of valstopper, voldoende vrije valruimte, instructie, inspectie en een reddingsplan nodig.
Werk je met valbeveiliging? Regel ook de situatie ná de val
Een goed harnas is belangrijk, maar het reddingsplan, de juiste leeflijn en keuring na valbelasting zijn minstens zo belangrijk. Twijfel je over je materiaal of wil je weten wat er na een val nog gebruikt mag worden?