De verschillende soorten valbeveiliging

Je staat op een dak om een ventilatie-unit te inspecteren. Het werk lijkt overzichtelijk, maar één misstap kan genoeg zijn voor een val met ernstige gevolgen. Voor monteurs, installateurs en technische dienstmedewerkers is valbeveiliging daarom onmisbaar. Niet alleen omdat de wet het voorschrijft, maar vooral om aan het eind van de dag veilig thuis te komen.

In dit artikel lees je welke soorten valbeveiliging er zijn, hoe ze werken en wanneer je ze toepast. Van het veiligheidsharnas tot de ankerpunten die alles bij elkaar houden.

Waarom valbeveiliging noodzakelijk is

Valgevaar ontstaat sneller dan je denkt. Bij werkzaamheden vanaf 2,5 meter in Nederland of 2 meter in België is valbeveiliging verplicht. Denk aan:

  • Werkzaamheden op daken zonder hekwerk of randbeveiliging
  • Onderhoud aan installaties op hoogte
  • Montage of demontage van steigers en constructies

Een goed gekozen systeem zorgt ervoor dat je val wordt voorkomen of opgevangen.

Het veiligheidsharnas als basis

Het veiligheidsharnas is de kern van persoonlijke valbeveiliging. Het verdeelt de krachten van een val over het lichaam, zodat de impact niet op één punt terechtkomt.

Er zijn verschillende soorten harnassen:

  • Basis harnas – geschikt voor kort gebruik of eenvoudige werkzaamheden
  • Comfort-harnas – met extra padding en verstelbare banden; ideaal voor langdurige klussen
  • Specialistisch harnas – voor toepassingen zoals rope access of reddingswerk

Let op het verschil in terminologie: wat vroeger wel een valgordel werd genoemd (alleen om de taille), wordt in de moderne praktijk niet meer gebruikt voor valbeveiliging. Tegenwoordig bedoelen we vrijwel altijd een volledig veiligheidsharnas. Zitgordels bestaan nog wel, maar uitsluitend als aanvulling bij specialistische werkzaamheden en nooit als vervanging van een valharnas.

Een harnas moet altijd goed passen. Te los of te strak vergroot de kans op letsel. Controleer voor elk gebruik de gespen, banden en stiksels.

Leeflijnen en valstopapparaten

Een harnas alleen is niet genoeg. Je hebt een verbinding nodig tussen persoon en ankerpunt. Veelgebruikte oplossingen:

  • Leeflijn – voor horizontale of verticale verplaatsing, bijvoorbeeld op daken of ladders
  • Valstopapparaat – blokkeert direct bij een val en remt gecontroleerd af
  • Dubbele leeflijn – verplaatsen zonder ooit los te staan, onder andere in steigerbouw en masten

Kies het systeem dat past bij de situatie. Belangrijk: plaats een lijn of systeem nooit langs de dakrand. Ook bij een horizontale lijn geldt dat deze niet langs de rand mag lopen, omdat je dan nog steeds over de rand kunt vallen.

Verankeringspunten

Het beste ankerpunt bevindt zich iets boven schouderhoogte en moet bestand zijn tegen een belasting van minimaal 10 kN gedurende drie minuten. Varianten:

  • Permanente ankerpunten – op locaties waar regelmatig onderhoud plaatsvindt
  • Mobiele ankerpunten – tijdelijke oplossingen die je zelf plaatst en mee kunt nemen
  • Horizontale lijnen – vaste systemen op constructies, maar niet pal langs de dakrand plaatsen

Praktijkvoorbeeld: dakonderhoud

Een installateur vervangt een luchtbehandelingsunit op een plat dak zonder hekwerk. Geschikte opbouw:

  • Een correct afgesteld veiligheidsharnas
  • Een valstopapparaat met geïntegreerde demper
  • Een tijdelijk of permanent ankerpunt op veilige afstand van de dakrand (dus niet langs de rand)

Zo kan de installateur zich vrij bewegen zonder onnodig valrisico. Een lijn mag nooit zo worden gepositioneerd dat je alsnog over de rand kunt vallen.

Veilig gebruik: tips voor professionals

  • Inspecteer harnas, lijnen, valstopapparaten en ankerpunten voor elk gebruik
  • Gebruik alleen bevestigingspunten die aantoonbaar sterk genoeg zijn
  • Beperk de vrije valafstand door overmatige lijnspeling te voorkomen
  • Volg training en noodprocedures; oefen reddingsscenario’s

Conclusie: kies de juiste valbeveiliging voor elke klus

Valbeveiliging is onmisbaar voor iedereen die op hoogte werkt. Het veiligheidsharnas vormt de basis, maar komt pas tot zijn recht in combinatie met passende leeflijnen, valstopapparaten en correct geplaatste ankerpunten. Kies altijd het juiste systeem voor de situatie, controleer het materiaal zorgvuldig en gebruik het correct.

Bekijk ook: standaard verplichte PBM’s (blog) en complete sets valbeveiliging bij Safety Freaks voor een veilige werkplek.